Dlaczego sala milczy na szkoleniu i co z tym zrobić

Przemek Blicharski4 min czytania

Pytasz salę, odpowiadają trzy osoby

Znasz ten moment. Zadajesz pytanie dwudziestu osobom, a odzywa się ta sama trójka co zawsze. Reszta patrzy w notes albo w telefon. Łatwo uznać, że grupa jest bierna albo nieprzygotowana. Zwykle jest odwrotnie: ludzie mają zdanie, tylko nie widzą powodu, żeby ryzykować jego wypowiedzenie.

Prowadzę szkolenia od 2018 roku i jako psycholog patrzę na milczenie sali jak na zachowanie z przyczyną. Kiedy zmienisz przyczynę, zmienia się zachowanie.

Lęk przed oceną: rachunek, który robi każdy uczestnik

Uczestnik, zanim podniesie rękę, w ułamku sekundy liczy koszty. Czy wyjdę na kogoś, kto nie wie? Co pomyśli kierowniczka, która siedzi dwa krzesła dalej? Czy koledzy zapamiętają, że to ja pytałem o rzecz oczywistą? Jeżeli rachunek wychodzi na minus, rozsądny człowiek milczy.

Na szkoleniu firmowym ten rachunek jest wyjątkowo surowy, bo sala to ludzie, z którymi uczestnik pracuje jutro i za rok. Grupa obcych sobie osób na otwartym szkoleniu rozkręca się szybciej.

Efekt Ascha i niewiedza wielu

W klasycznym eksperymencie Solomona Ascha z lat 50. badani porównywali długość odcinków. Kiedy podstawieni uczestnicy zgodnie podawali złą odpowiedź, badani w co trzeciej próbie przyznawali im rację, choć widzieli, że to błąd. Presja grupy działa nawet w sprawie, w której nie ma o czym dyskutować.

Drugi mechanizm to niewiedza wielu (ang. pluralistic ignorance). Każdy na sali czegoś nie rozumie, ale widzi, że nikt nie pyta, więc zakłada, że tylko on ma problem. Dale Miller i Cathy McFarland opisali to w 1987 roku właśnie na przykładzie studentów, którzy nie zadają pytań na zajęciach.

Pierwsza głośna odpowiedź ustawia resztę sali. Jeżeli kierownik mówi „u nas to działa”, sala rzadko powie co innego.
Przemek Blicharski, obserwacja z sali szkoleniowej

Bezpieczeństwo psychologiczne na szkoleniu

Amy Edmondson z Harvardu w 1999 roku nazwała bezpieczeństwem psychologicznym przekonanie zespołu, że można zadać pytanie albo przyznać się do błędu bez kary. Google w projekcie Aristotle przebadał 180 własnych zespołów i właśnie to bezpieczeństwo najmocniej wyróżniało najskuteczniejsze z nich.

Trener nie zbuduje go w jeden dzień, bo zależy od kultury firmy. Może za to obniżyć koszt odezwania się na swoich zajęciach. Najprostszy sposób to odpowiedź, której nikt nie przypisze do konkretnej osoby.

Sześć sposobów na pierwsze 15 minut szkolenia

  1. Zacznij od pytania o doświadczenie uczestników. „Z czym przychodzisz?” ma tylko dobre odpowiedzi.
  2. Pozwól odpowiadać anonimowo z telefonu. Wynik na ekranie pokazuje, że inni myślą podobnie, i to ośmiela do rozmowy na głos.
  3. Zadaj pytanie skali o wiedzę na starcie. Uczestnicy widzą, że nie są jedynymi początkującymi, a Ty masz punkt odniesienia na koniec dnia.
  4. Zbieraj pytania przez cały dzień, a odpowiadaj przed przerwą. Pytanie wysłane z telefonu nie przerywa nikomu i nie wymaga odwagi.
  5. Komentuj wynik grupy, nigdy pojedynczą odpowiedź. Zdanie „połowa z was wskazała brak czasu” otwiera rozmowę bez wskazywania palcem.
  6. Pierwszą rozmowę na głos prowadź w parach albo trójkach. W małej grupie koszt pomyłki spada prawie do zera.

Dlaczego podniesiona ręka kłamie

Głosowanie przez podniesienie ręki mierzy odwagę i to, jak głosują sąsiedzi. Kiedy sala odpowiada z telefonów, wynik często wygląda inaczej: więcej osób przyznaje, że czegoś nie stosuje albo się z czymś nie zgadza. Ten wynik przydaje się trenerowi bardziej, bo pokazuje, gdzie naprawdę jest grupa.

Mentlik powstał z tej obserwacji. Uczestnicy wpisują 6-cyfrowy kod i odpowiadają bez imienia i maila, a na ekranie widać zdanie całej sali. Jak potem zmierzyć, co z tego szkolenia zostało, opisuję w tekście Ankieta ewaluacyjna szkolenia.

Najczęstsze pytania

Dlaczego uczestnicy nie zadają pytań na szkoleniu?

Bo oceniają, że pytanie przy szefie i kolegach kosztuje ich więcej niż milczenie. Do tego każdy widzi, że inni nie pytają, i zakłada, że tylko on czegoś nie rozumie.

Jak zaktywizować uczestników szkolenia na początku dnia?

Zacznij od łatwego pytania o ich doświadczenie, pozwól odpowiadać anonimowo z telefonu i komentuj wynik grupy, a nie pojedyncze odpowiedzi. Pierwszą rozmowę na głos prowadź w małych grupach.

Czy anonimowe głosowanie na szkoleniu ma sens?

Tak, kiedy chcesz poznać zdanie całej sali. Anonimowa odpowiedź zbiera głos osób, które przy podniesionej ręce zagłosowałyby jak sąsiedzi albo wcale.

Co to jest bezpieczeństwo psychologiczne?

To przekonanie zespołu, że można zadać pytanie albo przyznać się do błędu bez kary. Pojęcie opisała Amy Edmondson w 1999 roku.

Sprawdź, jak odpowiada cała sala

Na stronie dla trenerów możesz zagłosować w demo i zobaczyć, jak wynik pojawia się na ekranie na żywo.

Zobacz demo
Przemek Blicharski, twórca Mentlika

O autorze

Przemek Blicharski

Psycholog i trener, PBX Agency